Etel Adnan’dan «İmkansız Eve Dönüş»

Pera Müzesi’nin yeni sergisi, sıra dışı bir sanatçının, ressam, yazar ve şair Etel Adnan‘ın imzasını taşıyor. Etel Adnan: İmkansız Eve Dönüş isimli retrospektif sergi, sanatçının 60 yıllık üretiminin tüm dönemlerini kapsıyor.

İçerik, serginin basın bülteninden derlenmiştir. Görsel: İsimsiz – Etel Adnan, yak. 1980 – Tuval üzerine yağlı boya, 30.3 x 40.5 cm

Pera Müzesi’nde açılan İmkânsız Eve Dönüş adlı sergi, sanatseverleri çok yönlü, benzersiz bir sanatçıyla, Etel Adnan’la buluşturuyor. Sergi; sanatçının savaş, sürgün, göç, kayıplarla geçen yaşamına ve çok katmanlı dünyasına ışık tutuyor.

Küratörlüğünü Serhan Ada ile Simone Fattal’ın birlikte üstlendiği sergi, 1925 yılında Beyrut’ta çok dilli, çok dinli, çok kültürlü bir ailede dünyaya gelen Etel Adnan’ın, bu zengin kimliği yansıtan eserlerini İstanbul’a taşımış. Yaşamından eksik olmayan savaşlara, siyasal ve toplumsal olaylara kayıtsız kalmayan sanatçı, üretimlerinde iki temel ifade aracını, yazıyı ve resmi, bazen birbirinden ayrı, bazen de birbirinin içinde kullanıyor.

Sanatçının yağlı boya, desen, baskı, seramik, halı, leporello (akordeon şeklinde katlanmış defter) ve film gibi çok farklı alanlarda ürettiği eserleri bir araya getiren retrospektif sergide ayrıca Etel Adnan’ın sanatsal üretimlerinin yanı sıra farklı dönemlerde yapılmış söyleşilerin video kayıtlarını da bulabilirsiniz.

Mevsimleri, manzaraları, işaretleri, hayali gezegenleri, uyduları etkileyici enerjisi ve yalın üslubuyla yansıtan Etel Adnan, eserleriyle ilk kez tanışacak ziyaretçilere yepyeni bir keşif ve yorumlama alanı vadediyor.

Etel Adnan Paris’te atölyesinde 2018, Fotoğraf: James Mollison

Etel Adnan’ın çok yönlü kişiliğini ve sanatsal yaratıcılığını gözler önüne seren İmkânsız Eve Dönüş sergisini, 8 Ağustos tarihine kadar Pera Müzesi’nde ziyaret edebilirsiniz.

Pera Müzesi Salı’dan Cuma’ya 11.00 – 18.00 saatleri arasında gezilebilir. Müze, Cuma günleri 16.00 – 18.00 arası tüm ziyaretçilere, Çarşamba günleri ise “Genç Çarşamba” kapsamında tüm öğrencilere ücretsiz.

Etel Adnan’dan bir mektup

Etel Adnan’ın, serginin eve dönüş temasının ardındaki hikâyeyi aktardığı mektubunu okuyalım.

Türkiye hep günlük hayatımın arka planında idi. Çocukken Türkçe ve Fransızca konuşuyordum, daha sonra okulum nedeniyle Fransızca baskın çıktı. Fakat ne zaman Şam’daki ailemi ziyarete gitsem, babamla konuşmalarımda Türkçe hep geri geliyordu. Kendimizi çoğu zaman bir Osmanlı ailesi olarak görürdük; zira, babam Harbiye’den kurmay subay olarak mezun olmuştu ve Mustafa Kemal’in sınıf arkadaşıydı. Babamı bir tek Atatürk öldüğünde ağlarken görmüştüm. Birinci Cihan Harbi’nden kısa zaman önce babam İzmir garnizon kumandanı olarak atanmıştı. Doğma büyüme İzmirli genç bir Rum olan annemle orada tanışmış ve evlenmişti. Babam Müslüman, annemse Hıristiyan olduğundan bu sıra dışı bir evlilikti. Babamın doğduğu şehir olan Şam’da da ilk karısı ve üç çocuğu yaşıyordu.
Dolayısıyla İstanbul’da bir sergi açmak benim için biraz eve dönüş gibi. Annem ve babam İstanbul’un soğuğundan ve karından bahsederlerdi. Evdeyken annem ikonasına bakıp sanki en iyi arkadaşıymış gibi Meryem Ana, Panaya ile “konuşurdu”. Hayatın bir gizemi vardı.
Gençliğimde İstanbul’da bulundum, ama İzmir’e hiç gitmedim. Evde bizim için İzmir yitik bir cennet gibiydi. Şehirden söz ederken ağlardık. Çocukken ufukta kocaman bulutlar görünce, “bu İzmir mi?” diye sorardım. Ve ne zaman Beyrut’taki plaja yüzmeye gitsem, “İzmir’e gidiyorum” derdim. Annemin, dünyanın hiçbir yerindeki balıkların kendi memleketindekiler kadar lezzetli olmadığını söylediğini hatırlıyorum. Pazarda arta kalan meyve ve sebzelerin sıhhi nedenlerle her gün denize döküldüğünü anlatırdı. Ona göre, balıklar bunları yedikleri için o kadar lezzetli oluyorlardı. Farklı dinlerden insanların yaşadığı zengin ve mutlu bir şehirdi İzmir. Türk-Yunan Savaşı’nın sonunda, 1922 yılının Eylül ayında çıkan bir büyük yangınla yerle bir oldu.
Etel Adnan, Paris, Aralık 2020

Beit Eddin, 2003 – Leporello, kâğıt üzerine Çin mürekkebi – 19 x 8 cm (açık: 19 x 174 cm)

Etel Adnan Hakkında

1925 yılında Beyrut’ta dünyaya gelen Etel Adnan, öğrenimine bir Fransız kız okulunda başladı. Daha sonraları, bir yandan okuyup bir yandan çalışmak zorunda olan bir genç kızken, okulda öğrendiği Fransızca ile edebiyatla haşır neşir olan Adnan, bu sayede kazandığı bursla Paris’e, Sorbonne Üniversitesi’ne felsefe ve estetik eğitimi almaya gitti. Ardından ABD’ye göç eden ve doktora eğitimine Berkeley ve Harvard gibi tanınmış üniversitelerde devam eden sanatçı, Arap dünyasındaki hareketlilik sürerken 1972 yılında Beyrut’a, kendi deyimiyle “sürgünden sürgüne” döndü. Ancak on yıllar önce bıraktığı şehrinin ufkunda yeniden bir savaş beliriyordu. Savaş sona ermeden Beyrut’tan yeniden gönüllü sürgüne, Kaliforniya’ya gitti ve böylece hayatının geri kalanını, Amerika-Lübnan-Fransa üçgeninde sürdürmeye devam etti.

Resim yapmaya, edebiyata olan ilgisini keşfettikten çok sonra, 1959 yılında başlayan Etel Adnan, eserlerini ilk olarak San Francisco’daki sanat merkezleri ve galerilerde sergilemeye başladı. Beyrut’a geri döndüğü döneme kadar geçen sürede leporello ve kilim dokuma sanatlarına olan ilgisinin farkına vararak bu alanlara yöneldi. Beyrut’ta Al Safa gazetesinde çalışırken Suriyeli ressam Simone Fattal ile tanıştı. Fattal’la ortak bir atölyede çalışmaya başlayan Adnan, kısa bir süre sonra Lübnan’daki ilk kişisel sergisini Beyrut, Dar-al Fan’da açtı.

Etel Adnan’ın neredeyse her söyleşiye anne ve babasının kökenlerini anlatarak başlaması, ailesinin girift kimliği ile kendi kimlik inşasının ne kadar iç içe geçtiğinin önemli bir göstergesi olarak düşünülebilir. Bunların üzerine göç, sürgün, iltica, savaş kavramlarıyla çalkalanan Beyrut’un hayaleti eklenince, sanatçının her bir eseri farklı anlamlar kazanıyor.