Bağışçılık Tarihimizden bir «Kadın Hakları» Kampanyası

Geçen haftalarda ilk yazısı ile blogumuza konuk olan Suzan Bayazıt; 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü vesilesiyle, kadın hakları ve dayanışması açısından tarihi öneme sahip, sosyal yardım pulları ile yapılan uluslararası bir bağışçılık kampanyasını anlatıyor.

Görsel: 1935 XII. Kadınlar kongresi anma pulları, Cüneyt Gemicioğlu koleksiyonu, Nisan 2008 (Wikipedia)

Osmanlı ve Cumhuriyet tarihinde bağış toplamak için kullanılan Sosyal Yardım Pulları, devlet eli ile teşvik edilen ve yakın dönemlere kadar süregelen bir mekanizma idi.

Özellikle Hilâl-i Ahmer, Kızılay, Çocuk Esirgeme Kurumu, Himâye-i Etfal Cemiyeti, Türk Tayyarre Cemiyeti, Darüşşafaka gibi kuruluşlar için çıkarılan pullar ve antiyeler bağış kültürünün gelişiminde önemli katkılar sağlamıştı.

Bugün, 8 Mart Dünya Emekçi Kadınlar Günü vesilesiyle sizlere, uluslararası dayanışma bağlamında en ilginç bağışçılık örneklerinden birini, 18-24 Nisan 1935’te Uluslararası Kadınlar Birliği’nin İstanbul’da yapılacak olan 12. kongresi için basılan yardım toplama amaçlı resmi pulların hikâyesini anlatacağım.

Bilindiği gibi, Türkiye’de kadınlara oy hakkı 5 Aralık 1934 tarihinde verilmiştir. Uluslararası Kadın Birliği’nin İstanbul’da toplanma kararı almasıyla, kadınlara oy hakkı verilmesi anısına pul basılması için bir kanun çıkarılır. Pullar, İsviçre’deki Bern Büyükelçiliğimizin gözetiminde, birlik tarafından fotogravür tekniği ile bastırılır.

Bu özel gün için tedavüle çıkan pulların toplam miktarı 8.222.500 adettir. Değeri 127.855.000 kuruşa denk gelen pulların yarısı posta, diğer yarısı ise yardım amaçlıdır.

Pullarda Atatürk ile devrin uluslararası alanda büyük başarılara imza atmış kadınları olan Carrie Chapman Catt ^*1 ve altı Nobel ödüllü kadın; Marie Curie, Grazia Delladda, Selma Lagerlof, Sigrid Undset, Jane Addams ve Bertha von Suttner’ın görüntüleri vardır. Ayrıca birliğin logosu, konferansın düzenlendiği yer olan Yıldız Sarayı ve değişik meslek gruplarından emekçi kadınların görüntüleri de pulların üstünde resmedilmiştir.

Uluslararası Kadınlar Birliği’nin İsviçre’de bulunan merkezinin tüm dünyada basılı medya vasıtasıyla haftalarca halkla ilişkiler kampanyası yapmasına rağmen, seri ve munzam ücretin çok yüksek olmasından dolayı pullar 9 ayda ancak 6.880 adet satılır. 31 Aralık 1935 tarihinde tedavülden kaldırılır ve stoklar imha edilir.

İstanbul Yıldız Sarayı’nda toplanan 12. kongre için 15 valörden oluşan pul serisi. Kaynak

Türkiye’de satılan 145.506 kuruş ve yurtdışında satılan 194.000 kuruş ile birlikte toplam elde edilen gelir 339.506 kuruş olmuştur. Bu rakam, maalesef, hedeflenen satış gelirinden 4 kat azdır.

Dolar kuru 1.26 TL (1935 yılı) baz alınırsa, 4.277 dolar tutarında pul satılmış, bunun yarısının yardım olduğu düşünülürse birlik 2.139 dolar bağış toplayabilmiştir. Bu tutar, dolar enflasyonunu göz önünde bulundurursak (1935’te 1.0 doların değeri 2016’da 17.5 dolar) 2016 itibariyle 37,424 dolar eşdeğerindedir.

1935 yılında kadınlara oy verme hakkı İsviçre (1959) , İtalya (1946), Fransa (1944), Portekiz, Belçika, İspanya ve Yunanistan’da yoktur. Kadın hak temelli derneklerin sayısının da oldukça az olduğu düşünüldüğünde, IAW gibi bir kadın feminist derneği için Türkiye’den önemli bir destek olduğu görülmektedir.

Bugün Cumhuriyet tarihimizin en değerli pulları arasında yer alan bu seri, filatelide kadının değerinin oldukça yüksek olduğu izlenimini verir. Ancak değerli olmasının asıl nedeni tedavülden kalktıktan ve imha edildikten sonra tüm dünya pul koleksiyonerleri tarafından aranan pullar arasına girmesidir. İSFİLA 2016 kataloğuna göre ilk gün damgalı zarfı 27.500 TL değerindedir.

(1) Amerikan Suffaragist Derneği’nin o sıradaki başkanı Carrie Chapman Catt’tir. Dernek 28 Ekim 1882 tarihinde bir gemi kiralayıp, Özgürlük Heykeli’nin dikilmesine engel olmak için Ellis adasına gitmişlerdir. Nedeni ise o sırada oy veremeyen kadınların “özgür olmadıklarını” beyan etmeleri ve bir kadın heykelinin özgür olarak gösterilmesine karşı olmalarıdır. Amerika’da kadınlara oy hakkı Türkiye’den 15 yıl önce, 1920’de verilmiştir. Böylesine aktivist bir derneğin Türkiye’de pullarının basılması da 1935’lerde kamusal alanda sivil toplum ve kadına verilen önemi gösterir.

Suzan Bayazıt Hakkında

Sürdürebilirlik konusunda strateji danışmanlığı yapan Bayazıt, Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi Lisans eğitiminden sonra Cincinnati Üniversitesi’nde M.A Uluslararası Ekonomi derecesi aldı. Bank of Boston, Boston’da finansal uzmanlık konusunda meslek hayatına başladı. Kariyerine çeşitli banka ve şirketlerde devam eden Bayazıt, daha sonra kendi danışmanlık şirketinde finansal ve fizibilite konularında danışmanlık yaptı. 20 senedir Toplum Gönüllüleri, Açık Açık gibi kuruluşların kurucu üyeliği, mütevelli üyeliği, YK üyeliği ve Eş-başkanlık yapmıştır. Bin Yaprak ve Korteks Akademi gibi sosyal girişim şirketlerinin strateji danışmanıdır.

Koleksiyonerliğe küçük yaşta -eski bir koleksiyoner Balkan Fila ödüllü (Dünya’da pulu çıkan ve ilaç yapılan tüm bitkiler) Prof. Teoman Onat sayesinde- başlamıştır. Bir şekilde çocukluk koleksiyonunu bırakıp, babasının vefatından sonra pandemide daha çok şekillendirdiği “kadın” konusuna eğilmiştir. Babasının Tıp tarihi ile ilgili koleksiyonunu, kardeşi Erol Onat ile birlikte Sağlık Bakanlığı’nın Sağlık Müzesi’ne bağışlamışlardır. Bayazıt’ın dedesi Dr. Ahmet Rasim Onat ise Türk Tabipleri Birliği ve 1956-1957 Dünya Tabipler Birliği Başkanıdır.